Afdeling Doesburg
Dhr. H.W. Lensink (Henk)
E: hwlensink@gmail.com

Eenzaamheid

Inleiding
Iedereen voelt zich weleens eenzaam of verlaten. Het is een gevoel van leegte, verdriet en soms van angst. Je voelt je niet verbonden met de wereld en met andere mensen om je heen. Het is een persoonlijke beleving, zoals ook blijkt uit de algemeen geaccepteerde definitie van eenzaamheid: Eenzaamheid is het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde sociale relaties. Dat betekent dat je pas eenzaam bent als je jezelf eenzaam voelt.
Onderzoek
Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 10% van de volwassenen zich sterk eenzaam voelt. Daarnaast heeft een groter aantal mensen matige eenzaamheidsgevoelens. Een kleine groep voelt zich chronisch eenzaam. Eenzaamheid is heel gewoon. Iedereen kan zich in zijn leven een periode eenzaam voelen. In sterke of lichte mate. Dit kan bijvoorbeeld komen door veranderingen in je leven zoals verhuizen, met pensioen gaan, het verliezen van een partner of het krijgen van een fysieke beperking. Eenzaamheid komt dan ook vrij veel voor: 30% van de Nederlanders is eenzaam en 10% is sterk eenzaam.
Wat kun je doen voor anderen?
˃ Maak eens een praatje met een alleenstaande iemand uit de straat of het wooncentrum;
˃ Nodig iemand uit voor een kopje koffie of om samen te koken en te eten;
˃ Stuur eens een kaartje;
˃ Kent u iemand die niet alles zelf meer kan, bied dan eens aan om te rijden naar de supermarkt of zo;
Zelf eenzaam?
Als u eenzaam bent kunt u er pas wat aan doen als u dat zelf wilt. Moeilijk om de eerste stap te zetten? Praat er eens over met de huisarts. Wat u verder zou kunnen doen:
˃ Maak eens een lijstje van oude contacten die verwaterd zijn. Misschien kunt u iemand bellen;
˃ Durf hulp te vragen. Mensen doen graag iets voor een ander;
˃ Bied buren of kennissen uw hulp aan;
˃ Oefen uzelf in het voeren van gesprekken over koetjes en kalfjes bij het boodschappen doen. Maak contact met mensen in de buurt.
Onderzoek
Er zijn resultaten bekend gemaakt van een onderzoek naar eenzaamheid, uitgevoerd door TNS/NIPO. Opmerkelijk is dat het niet de ouderen zijn die zich het eenzaamst voelen maar de jongeren: van de categorie 18 tot 34 jaar voelt 43% zich eenzaam en van de senioren (55+) 29%. Ook over de hele lijn geldt dat hoe ouder men is, hoe minder eenzaam men zich voelt. Om deze resultaten in de juiste context te plaatsen is het van belang te beseffen dat jongeren het taboe rond eenzaamheid durven te doorbreken. Zij zijn veel sneller geneigd dan ouderen om voor hun eenzaamheid uit te komen. Jongeren hebben daarnaast vaak een erg hoog verwachtingspatroon wat betreft hun sociale relaties en voelen zich, wanneer dat tegenvalt, sneller eenzaam dan ouderen. Opmerkelijk is ook dat vrouwen zich eerder eenzaam voelen dan mannen. Veel ondervraagden zijn zich niet bewust dat eenzaamheid ook henzelf kan treffen. De bereidheid om te helpen de eenzaamheid in de samenleving op te lossen is relatief klein. Slechts ongeveer 20% zegt hieraan te willen bijdragen.

Ouderen steeds minder eenzaam
De individuele kans op eenzaamheid van ouderen neemt af, maar het aantal eenzame ouderen stijgt. Dit blijkt uit ‘Kwetsbaar en eenzaam? Risico’s en bescherming in de ouder wordende bevolking, een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) dat op verzoek van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (WVS) in 2018 is uitgevoerd.
Conclusies
De conclusies in het rapport kunnen als volgt worden samengevat:

  •  Eenzaamheid van ouderen neemt toe met leeftijd door verlies van partner, sociale relaties en regie over het leven;
  • Kwetsbare 85-plussers zijn in verpleeghuizen minder eenzaam;
  • Zelfstandige wonende Wmo-melders zijn vaker eenzaam wanneer ze  alleen wonen, moeite hebben met onderhouden van contacten en fysieke- en psychosociale problemen ervaren;
  • Slechts een klein deel van de kwetsbare eenzamen is ook ongelukkig;
  • Eenzaamheid kent niet één oorzaak.

Eenzaamheid van ouderen neemt af
In de periode van 1996 tot 2016 daalde de gemiddelde eenzaamheid van mensen van 55 jaar en ouder met 0,2 tot 0,8 punten op een schaal van 0 tot 11. Dat komt onder meer omdat ouderen vaker een partner hebben, een groter en gevarieerder netwerk en een groter gevoel van regie over het eigen leven in vergelijking met twintig jaar geleden. Tegelijkertijd groeit de oudere bevolking en daarom zijn er in 2016 meer ouderen eenzaam dan in 1996.
Eenzaamheid van ouderen neemt toe met leeftijd
Dat veel ouderen eenzamer worden is te verklaren door verliezen in deze levensfase. Verlies van sociale relaties verhoogt de kans op eenzaamheid. Partnerverlies, een kleiner en minder gevarieerd netwerk en verlies van het dagelijks netwerkcontact zijn veelvoorkomende veranderingen. Ook is er verlies van regie over het leven en is men vaker afhankelijk van professionele zorg en ondersteuning. Gezondheidsverlies en verlies van inkomen spelen een beperkte rol bij de toename van eenzaamheid.
Kwetsbare 85-plussers in verpleeghuizen minder eenzaam
85-plussers met ernstige gezondheidsproblemen zijn na verhuizing naar een verpleeghuis minder eenzaam dan toen zij nog zelfstandig woonden. Ongeveer vijf van de tien ondervraagde bewoners in verpleeghuizen voelt zich eenzaam, waarvan één bewoner sterk eenzaam en vier bewoners matig eenzaam. De eenzaamheid onder de 85-plussers in verpleeghuizen is lager (10% versus 22% sterk eenzaam) dan onder de jongere bewoners (55 – 74 jaar) van een verpleeg-huis. De eenzaamheid onder de verpleeghuisbewoners van 85 jaar en ouder is ook lager (10% versus 14% sterk eenzaam) dan onder hun leeftijdsgenoten die zelfstandig wonen.
Zelfstandige wonende Wmo-melders zijn eenzamer
Ruim de helft van de Wmo-melders van 18 jaar en ouder voelt zich eenzaam. Bijna een op de vijf voelt zich sterk eenzaam. Dat aantal is hoger dan in de algemene bevolking van 18 jaar en ouder. Wmo-melders zijn vaker eenzaam wanneer ze alleen wonen, verslechterde of wisselende fysieke en psychosociale gezondheidsproblemen hebben. Wmo-melders zijn minder eenzaam naarmate ze mogelijkheden hebben contacten te onderhouden; meer contact met familie, vrienden, buren en/of clubleden hebben; veerkrachtiger en zelfredzamer zijn en meer meedoen aan sociale activiteiten. Ook de aanwezigheid van een mantelzorger en het ontvangen van een maatwerkvoorziening vanuit de Wmo verlaagt de kans op eenzaamheid.
Deel kwetsbare eenzamen toch gelukkig
Zowel bij zelfstandig wonende Wmo-melders als bij bewoners van verzorgings- en verpleeghuizen betekent eenzaamheid niet vanzelfsprekend dat men zich ook ongelukkig voelt. Slechts 2% tot 4% van deze groep voelt zich sterk eenzaam en zeer ongelukkig. De eenzaam ongelukkigen onderscheiden zich door een slechtere gezondheid, zowel onder Wmo-melders als onder verpleeghuisbewoners. Ongeveer de helft van de verpleeghuisbewoners en van de Wmo-melders voelt zich overigens niet eenzaam en wel gelukkig.

Dubbele vergrijzing
Nederland kent een dubbele vergrijzing. Het aantal ouderen neemt toe én mensen worden steeds ouder. Naarmate mensen ouder worden en meer fysieke problemen krijgen, hebben ze steeds minder contacten met anderen. Ze verliezen hun partner en hun leeftijdsgenoten. En omdat ze minder mobiel worden, zoeken ze het contact ook minder op. Duidelijk is dat eenzaamheid die voortduurt ‘goed ouder worden’ schaadt. Welzijn en zorg hebben hier een onvoldoende (passend) antwoord op. Voor ouderen (thuis) die te maken hebben met toenemende kwetsbaarheid moet er meer passende inzet komen op het voorkomen en bestrijden van eenzaamheid.
Belemmering
Eenzaamheidsgevoelens belemmeren ouderen in hun functioneren. Eenzaamheid kan leiden tot psychische problemen zoals angst en depressieklachten. Ook kunnen fysieke klachten toenemen. Andere mogelijke gevolgen zijn vervuiling, overlast en betalingsachterstanden. Voor het welzijn van de ouderen is het noodzakelijk hen uit het isolement te halen.
Voorkomen
Intensief inzetten op voorkomen van eenzaamheid is een van de voorstellen uit het manifest Waardig Ouder Worden. KBO-PCOB is samen met ChristenUnie en Omroep Max initiatiefnemer van Waardig Ouder Worden. Tientallen politieke en maatschappelijke organisaties ondersteunen het manifest. Liefst een derde van de 55-plussers in Nederland heeft last van eenzaamheidsgevoelens. Dat blijkt uit onderzoek van KBO- PCOB. Om eenzaamheid tegen te gaan is KBO-PCOB aangesloten bij Coalitie Erbij, nationale coalitie tegen eenzaamheid. Meer dan een miljoen Nederlanders voelt zich sterk eenzaam. Met Coalitie Erbij zetten maatschappelijke organisaties zich samen in om eenzaamheid te voorkomen of te verminderen. Coalitie Erbij voert campagne, vergaart en verspreidt kennis over eenzaamheid en ondersteunt samenwerking. Belangrijke terugkerende activiteiten zijn de Week tegen Eenzaamheid, het Nationaal Eenzaamheid Congres, de Nationale Eenzaamheid Prijs, Kom Erbij Festivals en De Langste Eettafel van Nederland.

Eenzaamheid komt veel te veel voor
Ongeveer een derde van de volwassen Nederlanders is eenzaam. En 10% voelt zich zelfs ernstig eenzaam. Dat is niet zonder gevolgen. Eenzame mensen krijgen bijv. te maken met chronische stress en lopen daardoor een verhoogd risico m.b.t. hart- en vaatziekten, depressies en alzheimer. Eenzaamheid is een subjectieve ervaring van gemis, van betekenisvolle contacten en emotionele verbondenheid. Het is een complex probleem waarvoor geen pasklare oplossingen bestaan. Het bijstellen van de verwachtingen van relaties kan helpen. Soms valt het te leren om beter met (emotionele) eenzaamheid om te gaan, bijv. door handvatten (door een psycholoog) aangereikt te krijgen om verlies van een dierbare te verwerken. Het versterken van het netwerk is een andere optie. Denk aan eetclubs, sportverenigingen, seniorenorganisaties, vrijwilligerswerk, ontmoetingsplekken, etc.
Helpen
Wat te doen voor eenzame mensen? (Bron: eentegeneenzaamheid.nl)
> Steun iemand zonder de eenzaamheid zelf te bespreken. Dat kan een hulpverlener beter doen.
> Nodig een buurman of -vrouw uit voor een kop koffie, ga op ziekenbezoek.
> Help bij een klein klusje, maak een praatje.
> Grijp extreme weersomstandigheden aan om aan te bellen en te vragen of alles in orde is.
> Doe een beroep op iemands kracht; daar wordt iedereen graag op aangesproken.
> Nodig iemand uit voor een clubje, een bijeenkomst van de PCOB, e.d.
> Vraag in een verzorgingstehuis of er handen nodig zijn. Misschien kunt u voorlezen of een wandelingetje met een bewoner maken.
> Begint iemand over zijn / haar eenzaamheid? Pols dan of hij / zij wegwijs kan worden in het hulpaanbod.
> Luister naar de verhalen zonder oplossingen aan te dragen. Veel eenzame mensen zijn op zoek naar een luisterend oor.
Minister voor eenzaamheid?
KBO-PCOB vinden het erg belangrijk dat de overheid beleid voert op eenzaamheid. In België en het Verenigd Koninkrijk is eenzaamheid een apart aandachtsgebied van het ministerie van Sport en Maatschappij. In Nederland heeft minister de Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) met 40 organisaties (waaronder KBO-PCOB) het ‘Pact voor de Ouderenzorg’ getekend waarbinnen het actieprogramma ‘Eén tegen eenzaamheid’ het eerste programma is. Op lokaal niveau is het gewenst dat (het bestrijden en voorkomen van) eenzaamheid niet alleen een herkenbaar beleidsterrein betreft maar dat op basis van een plan van aanpak ook de benodigde gelden voor de realisatie van de plannen worden vastgelegd (geoormerkt).

 

<< Vorige pagina