Inspiratiedag Mij & Zorg: Koester uw konvooi

“Koester uw konvooi! Maak tijdig energie en tijd vrij om te zorgen dat uw kring van naasten op orde is.” Die boodschap brengt Jenny Gierveld, emeritus hoogleraar Sociologie en Sociale Gerontologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Tijdens de PCOB-Inspiratiedag Mij & Zorg zaterdag 16 april in Zwolle, is Gierveld de hoofdspreker. Na het welkom van directeur Els Hekstra, spreekt zij over eenzaamheid en het belang van een goed netwerk. De rest van de dag volgen aanwezigen diverse praktische workshops over seniorvriendelijke zorg of verantwoord medicijngebruik. Ook zijn er dialooggesprekken over de veranderende zorg.

Lezing: ouder worden in verbondenheid met anderen
De Nederlandse samenleving verandert. Gierveld (1938), demograaf en socioloog, begint te vertellen dat dit zowel te maken heeft met demografie als met overheidsbeleid. “Families zijn de laatste decennia sterk veranderd. Ik heb zelf 4 zussen, velen van u, mijn generatie, komen uit een groot gezin. Wij hebben zelf minder kinderen gekregen en onze kinderen zijn druk met hun baan en wonen op grotere afstand van ons. Mannen én vrouwen werken. Er zijn meer scheidingen en meer samengestelde gezinnen. Normen en waarden zijn veranderd, ook onder ouderen. Dat weten we onder andere vanwege onderzoek dat de VU sinds 1992 doet onder ouderen. Daarbij worden zij om de drie jaar bevraagd over hun levenssituatie. Zo volgen we een heleboel levens en zien we dat er onder ouderen ook nieuwe opvattingen zijn over verhoudingen man/vrouw, dat er nieuwe partners zijn, en bijvoorbeeld LAT-relaties (mensen met een relatie die ieder in hun eigen huis blijven wonen). Het leven is ingewikkelder dan vroeger.”

De ruim 100 aanwezigen in de zaal van de Nieuwe Buitensociëteit in Zwolle reageren instemmend. Mensen luisteren geconcentreerd naar wat de socioloog in heldere bewoording uitlegt over de onderzoeken die zij doet en de uitkomsten.

“Er zijn dus minder kinderen, maar veel meer ouderen. Als je naar deze resultaten kijkt”, vertelt Gierveld wijzend naar een staafdiagram op het scherm, “dan zie je het percentage vrouwen dat de leeftijd van 80 jaar, of ouder, bereikt. Van de vrouwen die in 1850 geboren zijn was dat 15%. Van de vrouwen die in 1940 geboren zijn, is dat al bijna 70%, maar van de vrouwen die in 1980 geboren zijn, wordt maar liefst 85% naar verwachting 80+.”

Gierveld benoemt dat veel ouderen geneigd zijn om de energie die ze hebben, in hun kinderen te steken. Ze waarschuwt dat verbondenheid en aandacht alleen bij de kinderen zoeken, een risico oplevert. “We hebben familieleden én niet-familieleden nodig in ons netwerk!”

Persoonlijke verbondenheid met anderen en eenzaamheid
Aan de hand van de begrippen sociale participatie (actief deelnemen aan sociale activiteiten) en sociale isolatie (nergens aan meedoen) en verbondenheid en eenzaamheid, legt Gierveld uit wat eenzaamheid inhoudt. “Eén op de drie mensen is eenzaam.” De zaal inkijkend stelt de hoogleraar: “Een derde van u is dus eenzaam, maar ik kan dit niet aan u zien. Het heeft te maken met hoe u zich voelt. De contacten met anderen blijven achter bij wat je wenst, dát is eenzaamheid. Het kan zijn dat je weinig contact hebt (sociale eenzaamheid), of dat de kwaliteit van je contacten achterblijft bij wat je wenst (emotionele eenzaamheid). Idealiter hebben mensen beiden nodig. De gezellige praatjes op de markt en vertrouwenspersonen met wie je veel kunt delen.”

De socioloog legt aan de hand van de door haar ontwikkelde eenzaamheidsschaal uit hoe groot dit probleem is in onze samenleving en vertelt dat eenzaamheid grote gevolgen heeft voor de gezondheid. “Mensen die ernstig eenzaam zijn, overlijden eerder. Het effect op de gezondheid is vergelijkbaar met 15 sigaretten per dag roken.”

Hoe nu verder?
Hoe helpen we eenzame mensen om ons heen? En hoe voorkomen we dat we zelf eenzaam worden? Daar heeft Gierveld – die al 50 jaar onderzoek doet naar deze thema’s – een duidelijk beeld bij. Er zijn verschillende manieren om eenzaamheid aan te pakken: het aantal en de kwaliteit van contacten verhogen; de wensen en standaard verlagen; ermee leren leven.
Gierveld weerlegt de vaak te positieve insteek van collectieve aandacht, bijvoorbeeld koffieochtenden of een buurtinitiatief. “Daar komen ernstig eenzame mensen niet in hun eentje naar toe.” Wel wijst ze op het belang van vrijwilligers, bijvoorbeeld van De Zonnebloem die regelmatig mensen bezoeken en zo een band opbouwen met elkaar. “Zo’n vrijwilliger kan onderdeel worden van iemands persoonlijke netwerk.” En een groot netwerk, dat is belangrijk, toont Gierveld aan. “Hoe kleiner ons konvooi, hoe meer eenzaamheid en zelfs ernstige eenzaamheid voorkomt.” De grafiek in haar presentatie maakt inzichtelijk dat bij 0-3 mensen om hen heen, bijna 70% eenzaam is en een derde daarvan zelfs ernstig eenzaam. Bij mensen die meer dan 14 of zelfs meer dan 22 anderen om zich heen hebben, is nog maar zo’n 20% eenzaam en 1% daarvan ernstig eenzaam.”

Konvooi
Het aantal telt dus: je hebt veel mensen om je heen nodig. Niet alleen je partner en kinderen (als je die hebt), maar een goede mix in samenstelling van familieleden en niet-familieleden.  Gierveld: “Wij hebben allemaal een konvooi nodig. Denk aan Michiel de Ruyter, die dankzij de kracht van een konvooi de zeeslag won. Samen opvaren in het leven. Met die oude vriend van de militaire dienst, de vrouwen met wie u toen de kinderen klein waren op de rand van de zandbak zat. En vergeet de buren niet. Het is makkelijk om contacten te laten wegvallen. Als u verhuist bijvoorbeeld. Maar ook vrienden ver weg, die u belt en schrijft, zijn er voor u als de nood aan de man is. Daarom is het zo belangrijk om tijd en energie te steken in het onderhouden van oude vriendschappen. Houd uw eigen konvooi in de gaten. Wees gericht op elkaar, zie wat er aan de hand is.” De socioloog besluit met de duidelijke oproep: “Koester uw konvooi! En zoek een mix van personen om u heen!”

Haar lezing roept vele reacties op in de zaal. Er worden ervaringen gedeeld en iemand vraagt Gierveld naar de mogelijkheden van nieuwe media. “Prachtig om contacten te onderhouden, bijvoorbeeld Skype, maar minder geschikt om echt diepe contacten te maken. Op Facebook delen we maar zo’n beperkt en vaak positief deel van ons leven”, reageert Gierveld.

Reacties
Dat mensen geraakt zijn door de lezing, blijkt wel als de zaal leegloopt. Er wordt volop nagepraat. “Ik vond het ontzettend inspirerend. Ik ben vrijwilliger in de kerk en ga dit verhaal zeker delen met mijn medevrijwilligers: wat kunnen wij nog meer voor mensen betekenen die erg eenzaam zijn?”, reageert een bezoeker. Een echtpaar dat samen de Inspiratiedag bezoekt, staat nog even na te praten. “Ik moest denken aan mijn vriendin die steeds meer de contacten afhoudt nu haar man is overleden. Hoe kunnen we haar helpen?” Mevrouw kijkt nadenkend haar man aan. Die reageert instemmend. En vult aan: “Maar ik heb ook nog een opmerking. Ik ben nu 90 jaar, veel leeftijdsgenoten zijn er niet meer. Vorige week nog is mijn beste vriend overleden, iemand die ik al mijn hele leven ken, met wie je aan een half woord genoeg hebt. Zo iemand is natuurlijk onvervangbaar. Een nieuw contact is mooi en veel contacten zijn belangrijk, maar het is niet zo dat dit alle gaten vult. Daar had ik mevrouw Gierveld nog wel wat over willen vragen.”

Na deze rake en interessante lezing, nemen bezoekers deel aan een van de praktische workshops van de dag:

Workshop seniorvriendelijk ziekenhuis
Het Zwolse Ziekenhuis Isala ontving in 2015 het keurmerk Seniorvriendelijk Ziekenhuis. Tijdens de workshop vertellen medewerkers wat dit betekent, hoe Isala vorm geeft aan ouderengeneeskunde en het belang daarvan. “Maar we komen ook wat halen”, laten Dian Paasman en Marco Pater van Isala aan het begin van de bijeenkomst weten. “Wij hopen met de uitkomsten van vandaag, de zorg voor oudere patiënten verbeteren.” Dat lukt goed: aanwezige ouderen delen open en eerlijk hun ziekenhuiservaringen en wensen bij ziekenhuisbezoek. Er wordt gediscussieerd over goede ziekenhuiszorg, dat patiënten als geheel en niet als kwaal gezien willen worden en hoe de communicatie tussen arts en patiënt beter kan. Één van de aanwezigen geeft een goede tip: “Neem bij een gesprek met de arts je iPad mee en neem het gesprek op. Dat is makkelijker dan aantekeningen maken en zo kun je alles wat de arts vertelt en tijdens het gesprek misschien langs je heen gaat, thuis nog eens rustig terugluisteren.” Er zijn ook senior scouts die deelnemen aan de workshop, zij geven aanvullende informatie over hun rol bij de toekenning van het keurmerk. Benieuwd welk ziekenhuis bij u in de buurt seniorvriendelijke zorg levert? Zoek  het hier op!

Workshop ‘Weet wat u slikt’
Waarom en wanneer moet ik voor medicijnen betalen? Mijn medicijnen komen in verschillende verpakkingen, hoe zit dat? En als op de bijsluiter staat dat ik een medicijn niet mag innemen met grapefruitsap, mag ik dat dan helemaal niet meer drinken of alleen niet tegelijk met het medicijn? Deze en nog veel meer vragen worden kundig beantwoord door Ellen Jansen (beleidsmedewerker van Apothekersvereniging Midden-Nederland) en apotheker Verony van de Grampel, tijdens de workshop ‘Weet wat u slikt!’ van het Netwerk Utrecht Zorg Ouderen. Download hier de folder ‘Weet wat u slikt’.

“Fijn om zoveel duidelijke informatie te krijgen en vragen te kunnen stellen”, verzucht één van de deelnemers. “Het is best ingewikkeld allemaal nu met die zorgverzekeraars, financiën en verschillende fabrikanten van medicijnen. Prettig om dat eens helder uitgelegd te krijgen.” Haar buurvrouw vult aan: “En zó belangrijk, want als je niet de goede medicijnen hebt, of niet goed gebruikt is het erg gevaarlijk.” Tijdens de workshop komt ook aan de orde dat je tegenwoordig toestemming moet geven voor het uitwisselen van je medische gegevens. Lees hier meer over.

Workshop dialooggesprek Mij & Zorg

“Wie bent u en wat heeft u met zorg?”, is de eerste vraag die gespreksleiders Arie Slob en Miranda Wesselink van de PCOB aan deelnemers van het dialooggesprek stellen. De circa twintig aanwezigen hebben ieder hun eigen verhaal. “Ik ben alleenstaand, heb geen kinderen en weinig familie in de buurt. Ik heb hulpmiddelen in huis en draag voor nood altijd een klein mobieltje in mijn nachthemd. Ik wil goed op de hoogte zijn en voorbereid zijn op de veranderingen in de zorg, daarom ben ik hier”, deelt een mevrouw. Even verderop zit iemand die vertelt dat zij altijd in de verpleging heeft gewerkt, actief en fit is en dacht redelijk haar weg te kunnen vinden in de zorg: “Tot ik iets kreeg en terecht kwam in een doolhof. Daar ben ik zo van geschrokken. Daarom wil ik zoveel mogelijk informatie opdoen.” Er is een afdelingsvoorzitter die de dialoogbijeenkomst ook heeft gehouden bij zijn PCOB-afdeling: “Het is zo belangrijk om mensen bewust te maken om nú al na te denken over wat je in de toekomst nodig hebt. Nu lukt het allemaal nog thuis om de afwas te doen en jezelf te verzorgen, maar wat als dat straks niet meer lukt, wat doe je dan?”

De gespreksleider vraagt of er mensen zijn die specifieke vragen of problemen hebben die ze willen bespreken. “Ik zou willen dat iemand voor mij de zorg kan organiseren als ik het zelf niet meer kan omdat ik bijvoorbeeld in het ziekenhuis lig”, deelt een aanwezige. Er komen allerlei adviezen. Een levenstestament opstellen wordt genoemd, dat hoeft niet heel officieel als uw wensen maar op papier staan. Ook deelt iemand de optie om een mantelzorgmakelaar in te huren.
Tijdens het dialooggesprek komen er allerlei voorbeelden aan de orde komen waar aanwezigen echt iets mee kunnen. En dat is precies de bedoeling. PCOB-beleidsmedewerker en gespreksleider Miranda Wesselink: “Het is heel belangrijk om ervaringen uit te wisselen en elkaar te helpen, om zo beter voorbereid te zijn op de toekomst en de dingen die komen.”

Ook een dialoogbijeenkomst organiseren?  Dat kan niet alleen met uw PCOB-afdeling, maar ook in ander groepsverband. Per groep is een onkostenvergoeding van €50 beschikbaar. Neem voor meer informatie contact op met het verenigingsbureau: vereniging@pcob.nl of 038 – 422 55 88.

Mooie kennismaking

Tussen de eerste en twee workshopronde biedt een gezellige en smakelijke lunch ruimte voor ontmoeting. “Ik ben sinds 1 maart lid van de PCOB. Deze dag is voor mij een mooie kennismaking”, vertelt een bezoeker. In de pauze kunnen mensen zich aanmelden  voor de vragenlijst van Mijn kwaliteit van leven. Ook de borrel na afloop van de tweede workshopronde, aan het einde van de Inspiratiedag biedt gelegenheid tot napraten. Een enthousiaste bezoeker vertelt: “Ik ben geen lid van de PCOB, maar las in de lokale krant hierover. Mijn vrouw en ik zijn 70-plus en we zijn ons aan het oriënteren op de zorg die we nodig hebben in de toekomst. Deze dag leek mij een goed uitgangspunt en aan die verwachtingen heeft het zeker voldaan!”

> Lees meer over Mij & Zorg op ons nieuwsblog 
> In het najaar organiseert de PCOB opnieuw een inspiratiedag Mij & Zorg, dan in (de buurt van) Den Bosch. U kunt zich nu al aanmelden voor deze dag

<< Vorige pagina

Gerelateerde berichten