In de ‘Week van het voltooid leven’ wil de NVVE aandacht vragen voor het vaak schrijnende probleem van oude mensen, die hun leven voltooid vinden en de dood verkiezen boven het leven. Christelijke ouderenorganisatie PCOB vindt de visie van de NVVE te eng, en te veel gericht op het individu.

Bij voltooid leven gaat het om mensen die lijden aan een complex samenstel van factoren die met ouderdom gepaard gaan. Ze kunnen steeds minder, hebben steeds meer kwalen en zijn steeds afhankelijker van anderen. Gaandeweg merken ze dat ze zelf al afscheid van het leven hebben genomen, terwijl het leven maar blijft duren. Dat kan leiden tot de pijnlijke vraag: ‘Waarom leef ik nog?’

De NVVE gaat uit van de visie op mens en samenleving, waarin wij autonome, redelijke en op zichzelf staande individuen zijn, die zelf over ons leven willen en kunnen beschikken. Het is in deze manier van kijken dan ook logisch om het uiteindelijke oordeel over de vraag of een leven voltooid is, aan het individu te laten.

Wat ons betreft zou het te eenzijdig zijn, als het debat over voltooid leven volledig binnen deze manier van kijken gevoerd wordt. Daarom schreef de PCOB een essay, met als doel het debat te verbreden. Vanuit ons christelijke levensvisie noemen we hierin vier aspecten van mens-zijn die deze visie kunnen aanvullen of corrigeren: leven is gegeven, leven is delen, elk leven is volwaardig, kwetsbaar leven is waardevol.

Vier aspecten van mens-zijn

In de ervaring van veel mensen is ons leven niet of niet alleen ons eigen bezit, maar allereerst iets wat we krijgen. Een mens is een individu, maar staat niet op zichzelf. Wij zijn ook altijd verbonden met anderen: familieleden, vrienden, buren, collega’s, en anderen in de kleinere en grotere samenleving waar we in leven. Wij geloven dat een mensenleven altijd volwaardig is, ook al functioneert het niet, of niet meer volledig. De waardigheid van een mens is niet afhankelijk van wat iemand kan, maar alleen van het feit dat hij of zij er is. De vraag naar voltooid leven, zet ons aan tot nadenken over hoe wij met kwetsbaarheid omgaan. Het behoort tot de kern van het christelijk geloof dat God zich niet bij voorkeur openbaart in kracht en grootsheid, maar juist in wat klein en kwetsbaar is: een kind in een kribbe, een man aan het kruis, mensen die brood delen.

Waardig sterven en waardig leven

De vraag naar voltooid leven is niet zozeer een medische of juridische vraag, maar allereerst een levensvraag. Een gesprek over levensvragen is zelden eenvoudig, maar het moet wel gevoerd worden, zowel in onze maatschappelijke discussies, als in persoonlijke ontmoetingen met concrete ouderen die zich afvragen waarom ze er nog zijn.

Om een goed gesprek te voeren is het nodig dat gesprekspartners zich durven uit te spreken over hun gevoelens en gedachten, en open naar elkaar luisteren. Het delen van intense gevoelens kan al een antwoord op zich zijn voor mensen die zich afvragen waarom ze er nog zijn. Het kan bovendien verrijkend zijn voor gesprekspartners die in een andere fase van hun leven zijn, maar die ook ooit zullen moeten omgaan met ouderdom en dood.

Het is niet vreemd om te vragen naar de dood. Zeker niet als je zeer oud bent geworden en niet meer weet waar je nog voor leeft. De dood is deel van het leven, en geen ongenode gast die we koste wat kost zo lang mogelijk buiten moeten houden. Maar de vraag naar het einde mag niet – of niet alleen – beantwoord worden door de zelfverkozen dood mogelijk te maken.

We moeten verder durven kijken en ons afvragen wat waardig sterven is, en dus ook wat waardig leven is, en hoe we mensen die lijden kunnen bijstaan. Als we die vragen uit de weg gaan, is dat dodelijk voor het gesprek over voltooid leven. Want zonder een gesprek over hoe we het leven ervaren, hoe we het delen en hoe we met kwetsbaarheid omgaan, wordt de dood een eenzame formaliteit.

Download het essay onderaan deze pagina.

Terug naar overzicht